1917-ൽ കാനഡയെ നടുക്കിയ ഹാലിഫാക്സ് സ്ഫോടനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിർണ്ണായകമായ നിരവധി അവശിഷ്ടങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷത്തിനിടെ ഹാലിഫാക്സ് കായലിൽനിന്ന് കണ്ടെത്തി. ഇർവിങ് ഷിപ്പ്യാർഡിന്റെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായുള്ള ഡ്രഡ്ജിംഗിനിടെയാണ്, ഫ്രഞ്ച് സൈനിക കപ്പലായ മോണ്ട്-ബ്ലാങ്കും നോർവീജിയൻ കപ്പലായ ഇമോയും കൂട്ടിയിടിച്ച പിയർ 6-ന് സമീപത്തുനിന്ന് ഈ ചരിത്രപരമായ വസ്തുക്കൾ ലഭിച്ചത്. ഒരു ലക്ഷം ടണ്ണിലധികം വരുന്ന വസ്തുക്കളിൽനിന്ന് കാറിന്റെ വലുപ്പമുള്ള ലോഹഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ നൂറിലധികം സ്ഫോടനാവശിഷ്ടങ്ങളാണ് ഇതുവരെ പുറത്തെടുത്തത്.
കാനഡയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മനുഷ്യനിർമ്മിത ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഹാലിഫാക്സ് സ്ഫോടനം. 2,000 പേരുടെ ജീവനെടുക്കുകയും 9,000 പേർക്ക് പരിക്കേൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത ഈ ദുരന്തം നഗരത്തിലെ രണ്ട് ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ പ്രദേശം പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ, ഇപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയ ഈ വലിയ ലോഹഭാഗങ്ങളുമായി എന്തുചെയ്യണം എന്ന കാര്യത്തിൽ മുനിസിപ്പൽ, പ്രവിശ്യാ അധികൃതർക്ക് വ്യക്തമായ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ഈ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് ചരിത്രപരമായ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഇവയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി സർക്കാർ തലത്തിൽ കാര്യമായ നടപടികളൊന്നും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്ന് രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
മാരിടൈം മ്യൂസിയം ഓഫ് ദി അറ്റ്ലാന്റിക്കിന്റെ ക്യൂറേറ്ററായ ആംബർ ലോറി അയച്ച കത്തിൽ, ഈ അവശിഷ്ടങ്ങൾ മോണ്ട്-ബ്ലാങ്കിന്റേതാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന ചില സൂചനകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ലോഹങ്ങളുടെ കനം, അവയുടെ രൂപഭേദം വന്ന അവസ്ഥ, റിവറ്റ് ചെയ്ത സ്റ്റീൽ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇതിന് തെളിവായി അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. “ഇപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയ ഭാഗങ്ങൾ നിലവിലുള്ളവയെക്കാൾ വലുതും, നഗരം, പ്രവിശ്യ, ദേശീയ തലങ്ങളിൽ പോലും ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യമുള്ളവയാണ്” ലോറി പറയുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, മ്യൂസിയം ഒരു ലോഹഭാഗവും ഒരു റിവറ്റും ഉൾപ്പെടെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഏറ്റെടുത്തത്. മ്യൂസിയം സ്വീകരിച്ച ഒരു ഭാഗം മോണ്ട്-ബ്ലാങ്കിന്റേതല്ലെന്ന് പിന്നീട് കണ്ടെത്തിയിരുന്നു, കാരണം അതിൽ വെൽഡിംഗ് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് ആ കപ്പലിന്റെ നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിന് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത ഒരു സാങ്കേതികതയാണ്.
അവശിഷ്ടങ്ങളുടെ വലുപ്പവും അവയുടെ എണ്ണവും സംരക്ഷണ പ്രക്രിയയെ അതീവ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നുണ്ട്. നിലവിൽ പ്രവിശ്യയുടെയും നഗരത്തിന്റെയും സംഭരണ ശേഷി പരിമിതമാണ്. ഇവ യഥാർത്ഥത്തിൽ മോണ്ട്-ബ്ലാങ്കിന്റേതാണോ എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിന് മെറ്റലർജിക്കൽ പരിശോധനകൾ ആവശ്യമാണെന്ന് ലോറി കത്തിൽ പറയുന്നു. എന്നാൽ, ഈ പരിശോധനകൾക്കുള്ള സാമ്പത്തിക സഹായം ആവശ്യപ്പെട്ട് ഇർവിങ് കമ്പനിയെ സമീപിച്ചെങ്കിലും അവർ വിസമ്മതിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, തങ്ങളുടെ ചരിത്രം സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ നഗരത്തിന് വലിയ താൽപര്യമില്ലെന്നാണ് ചരിത്രകാരനായ ജോൽ സെമെൽ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്.
കാനഡയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഈ വലിയ ദുരന്തത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ഇർവിങ്ങിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്ഥലത്ത് അർദ്ധസംരക്ഷിതാവസ്ഥയിൽ തുടരുകയാണെന്ന ആശങ്കയും അദ്ദേഹം പങ്കുവെച്ചു. ഈ ചരിത്രപരമായ വസ്തുക്കൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് കൂടുതൽ നയപരവും സാമ്പത്തികവുമായ ഇടപെടലുകൾ അനിവാര്യമാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.
