മുംബൈ: സംഗീതത്തിന്റെ മായാലോകത്ത് എട്ടു പതിറ്റാണ്ടുകളോളം വിസ്മയമായി ജ്വലിച്ചുനിന്ന ആ നക്ഷത്രം ഒടുവിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആശാ ഭോസ്ലെ എന്ന പേര് കേവലം ഒരു ഗായികയുടേതല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെയും സംഗീതത്തിന്റെയും പരിണാമ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഊർജ്ജസ്വലമായ ഒരു യുഗത്തിന്റേതാണ്. 92-ാം വയസ്സിൽ മുംബൈയിലെ ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് ആ സ്വരം നിശ്ചലമാകുമ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ പിന്നണി ഗാനരംഗത്തിന് നഷ്ടമാകുന്നത് അതിന്റെ ആത്മാവിനെത്തന്നെയാണ്. ഏതു കാലത്തോടും പുതിയ തലമുറയോടും അതിവേഗം ഇണങ്ങിച്ചേരാൻ കഴിഞ്ഞ ആ പ്രതിഭയുടെ വിയോഗം നികത്താനാവാത്ത ഒരു ശൂന്യതയാണ് അവശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
പത്താം വയസ്സിൽ അച്ഛന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് കുടുംബം പോറ്റാനായി പാടിത്തുടങ്ങിയ ആ പെൺകുട്ടി പിൽക്കാലത്ത് ലോകം ആദരിക്കുന്ന സംഗീതജ്ഞയായി വളർന്നത് സാഹസികമായ ഒരു യാത്രയായിരുന്നു. ചേച്ചി ലതാ മങ്കേഷ്കറെന്ന അതികായയായ ഗായിക കത്തിനിൽക്കുന്ന കാലത്താണ് ആശ തന്റെ വഴി വെട്ടിത്തെളിക്കുന്നത്. ലതയുടെ ‘മെലഡി ക്വീൻ’ എന്ന പരിവേഷത്തിന് അപ്പുറത്ത്, തന്റെ ശബ്ദത്തിൽ പ്രണയവും വിരഹവും മാദകത്വവും വിപ്ലവവും ഒരുപോലെ അവതരിപ്പിക്കാൻ ആശയ്ക്ക് സാധിച്ചു. ലതയുടെ നിഴലിൽ ഒതുങ്ങാതെ, സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം അടയാളപ്പെടുത്തിയതാണ് ആശയെ മങ്കേഷ്കർ കുടുംബത്തിലെ മറ്റൊരു ഇതിഹാസമാക്കി മാറ്റിയത്.
ആശയുടെ കരിയറിൽ മാറ്റത്തിന്റെ ഇടിമുഴക്കം സൃഷ്ടിച്ചത് സംഗീത സംവിധായകനായ ഒ.പി. നയ്യാറായിരുന്നു. അതുവരെ ‘ക്യാബറേ ഗായിക’ എന്ന മുദ്രകുത്തപ്പെട്ട ഇമേജിൽ നിന്ന് അവരെ മോചിപ്പിച്ച്, സ്വതന്ത്രമായ ആലാപന ശൈലിയിലേക്ക് അദ്ദേഹം നയിച്ചു. ലതയുമായി നയ്യാർക്കുണ്ടായ അകൽച്ച ആശയ്ക്ക് പുതിയ വാതിലുകൾ തുറന്നുകൊടുത്തു. ‘ഉഡേ ജബ് ജബ് സുൽഫേൻ തേരി’ പോലുള്ള ഗാനങ്ങൾ ആ ശബ്ദത്തിന് ലഭിച്ച ആദ്യത്തെ വൻ അംഗീകാരങ്ങളായിരുന്നു. ആത്മവിശ്വാസത്തോടെയുള്ള ആ കുതിപ്പ് പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ തലവര തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു.
പിന്നീട് സംഗീത മാന്ത്രികൻ ആർ.ഡി. ബർമ്മനുമായുള്ള സമാഗമമായിരുന്നു സംഗീത ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം. ‘പഞ്ചം ദാ’യുടെ നവീനമായ ഈണങ്ങളും ആശയുടെ വികാരതീവ്രമായ ശബ്ദവും ചേർന്നപ്പോൾ ബോളിവുഡിൽ പിറന്നത് ഇന്നും തരംഗമായ ക്ലാസിക് ഹിറ്റുകളാണ്. ‘പിയാ തൂ അബ് തോ ആജാ’, ‘യേ മേരാ ദിൽ’ തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ പാടുമ്പോൾ പാട്ടിലെ ഓരോ നിശ്വാസവും നെടുവീർപ്പും പോലും ഈണമാക്കി മാറ്റാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. ആർ.ഡി. ബർമ്മൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ആശ വെറുമൊരു ഗായികയല്ല, അതൊരു ‘മേളം’ തന്നെയായിരുന്നു.
കേവലം ഒരു ഭാഷയിലോ ശൈലിയിലോ ഒതുങ്ങിനിൽക്കാൻ അവർ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. ഒൻപത് ഭാഷകളിലായി പതിനായിരത്തിലേറെ പാട്ടുകൾ പാടിയ ആശ, റെക്കോർഡുകളുടെ രാജ്ഞിയായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മലയാളികൾക്കും ആ ശബ്ദം സുപരിചിതമാണ്. ഓരോ പാട്ടിനും നൽകുന്ന ആത്മാവ്, അത് ഗസലായാലും ഖവാലിയായാലും ഭക്തിഗാനമായാലും വെസ്റ്റേൺ പോപ്പ് ആയാലും ആ ശബ്ദത്തിന് വഴങ്ങാത്തതായി ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു. ഈ വൈവിധ്യമാണ് ആശയെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ റെക്കോർഡ് ചെയ്ത ഗായികയായി ഗിന്നസ് ബുക്കിലും ഇടംപിടിപ്പിച്ചത്.
സാങ്കേതികവിദ്യ മാറുമ്പോഴും പുതിയ തലമുറയുടെ അഭിരുചികൾ മാറുമ്പോഴും സ്വയം നവീകരിക്കാൻ അവർ കാണിച്ച താല്പര്യം അവിശ്വസനീയമാണ്. 90-കളിൽ എ.ആർ. റഹ്മാൻ ‘രംഗീല’യിലൂടെ സംഗീതത്തിൽ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ, 62-ാം വയസ്സിൽ ആശ പാടിയ ഗാനങ്ങൾ യുവാക്കളെപ്പോലും ത്രസിപ്പിച്ചു. പ്രായം കേവലം അക്കങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് തെളിയിച്ചുകൊണ്ട്, എക്കാലത്തെയും സംഗീത സംവിധായകർക്കും പ്രിയങ്കരിയായി തുടരാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. പാശ്ചാത്യ സംഗീതജ്ഞർക്കൊപ്പം അവർ ഒരുക്കിയ ഫ്യൂഷൻ ആൽബങ്ങൾ ലോകശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു.
വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ കല്ലും മുള്ളും നിറഞ്ഞ പാതകളെ സംഗീതം കൊണ്ടാണ് അവർ അതിജീവിച്ചത്. 16-ാം വയസ്സിൽ കുടുംബത്തെ എതിർത്തു നടത്തിയ വിവാഹവും പിന്നീടുണ്ടായ തകർച്ചകളും മക്കളെ വളർത്താനുള്ള പോരാട്ടവുമെല്ലാം ആ കരുത്തുറ്റ സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്. ജീവിതത്തിലെ ഓരോ മുറിവും പാട്ടുകളിലെ ഭാവസാന്ദ്രതയായി മാറി. വ്യക്തിപരമായി ലതയുമായി ചില ഈഗോകൾ ഉണ്ടായിരുന്നെന്ന് ഗോസിപ്പുകൾ വന്നെങ്കിലും, ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള ഗാഢമായ ബന്ധവും പരസ്പര ബഹുമാനവും ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന് എന്നും മാതൃകയായിരുന്നു.
ലതാ മങ്കേഷ്കർ ഭാരതരത്നയായി ആദരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആശ ഭോസ്ലെ പത്മവിഭൂഷണും ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കെ അവാർഡും നേടി രാജ്യത്തിന്റെ യശസ്സ് ഉയർത്തി. ഗ്രാമി അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ഗായിക എന്ന ഖ്യാതിയും അവർക്ക് സ്വന്തം. അവാർഡുകളേക്കാൾ ഉപരി, തലമുറകളുടെ ഹൃദയത്തിൽ അവർ കൊത്തിവെച്ച ഓർമ്മകളാണ് അവരുടെ ഏറ്റവും വലിയ പുരസ്കാരം. ചിരിയും കരച്ചിലും പ്രണയവും കലർന്ന ആ സ്വരം ഇന്ത്യൻ ജനതയുടെ ദിനചര്യകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.
90 വയസ്സ് പിന്നിട്ടിട്ടും സ്റ്റേജ് ഷോകളിൽ ഒരു കൗമാരക്കാരിയുടെ ചുറുചുറുക്കോടെ എത്തുമായിരുന്ന ആശയെ സംഗീത പ്രേമികൾ അത്ഭുതത്തോടെയാണ് നോക്കിക്കണ്ടത്. പാട്ടിനോടുള്ള ആവേശത്തിന് ഒരിക്കലും പ്രായമേറ്റില്ല. ‘പാട്ടിനോടുള്ള ആശ അടങ്ങിയിട്ടില്ല’ എന്ന് പറയുമ്പോഴും വിധിയുടെ വിളിക്ക് കീഴടങ്ങേണ്ടി വന്നു. ഏപ്രിൽ 12 എന്ന തീയതി ഇന്ത്യൻ സംഗീത ചരിത്രത്തിലെ കറുത്ത ദിനമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുമ്പോൾ, ഒരു വലിയ ശൂന്യതയാണ് കലാലോകത്ത് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
ആശ ഭോസ്ലെ മടങ്ങുമ്പോൾ അവശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു സംഗീത വിദ്യാലയത്തിന് തുല്യമായ ജീവിതമാണ്. സ്കൂളിൽ പോകാത്ത, ഇംഗ്ലീഷ് പഠിക്കാത്ത ഒരാൾക്ക് ലോകം മുഴുവൻ അറിയപ്പെടുന്ന ഗായികയായി വളരാമെന്ന് അവർ തെളിയിച്ചു. കാലം എത്ര മാറിയാലും ആർ.ഡി. ബർമ്മന്റെ ഈണങ്ങളിൽ ആശയുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കും. മങ്കേഷ്കർ സഹോദരിമാരുടെ വിയോഗത്തോടെ ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ ആ വലിയ സംഗീത യുഗം അവസാനിക്കുന്നു. പ്രണാമം, ഭാരതത്തിന്റെ ആ വാനമ്പാടിക്ക്!
From ‘Rangeela’ to ‘Piya Tu’; Asha Magic, who ignited the musical veins, is now remembered
കാനഡയിലെ ഏറ്റവും പുതിയ വാർത്തകൾക്കായി: https://chat.whatsapp.com/Ghtm5bIjsVN8SItyDlaj3Q?mode=wwt
